Dzwonowo – 1960 rok

Dziś prezentujemy ortofotomapę z z 1960 roku z zasobów Centralnego Ośrodka Geodezji i Kartografii. Świetnie widoczne są wyróżniki roślinne wskazujące układ miasta średniowiecznego. Tereny wokół dawnego miasta pozostają jeszcze otwarte, ale na wschód od niego widoczne są już ślady orki leśnej…

 

 

 

Reklamy

Dzwonowo na archiwalnych fotografiach lotniczych

       Przygotowując publikację o badaniach archeologicznych Dzwonowa, zebraliśmy całkiem pokaźny zestaw archiwalnych fotografii lotniczych. Zobrazowania z lat 1940, 1960, 1976 i 1995 i 2004 ukazują zmiany krajobrazu dzwonowskiego, nieistniejące dziś zabudowania i niedrożne obecnie trakty. Pozwalają również obserwować zmiany w szacie roślinnej. Od dziś będziemy prezentować Państwu wybrane materiały.

 

      Tak wyglądało Dzwonowo w 1940 r. Zwróćcie uwagę na całkowite odlesienie okolic Dzwonowa. Niemiecka ortofotomapa ze zbiorów National Archives and Records Administration (NARA) w USA. Możemy ją oglądać dzięki życzliwości Mikołaja Kostyrko, który natrafił na nią podczas tegorocznej wizyty w amerykańskim archiwum.

 

Porządki na cmentarzu ewangelickim w Dzwonowie

     Dziś nie o archeologii Dzwonowa, a  o nowszej historii tej miejscowości. W sobotę uczestniczyliśmy w porządkowaniu niewielkiego cmentarza ewangelickiego. O obiekcie wiadomo niewiele, w pamięci ludzkiej zachowało się jedynie nazwisko nauczyciela z pobliskiego Miączynka pochowanego w okresie II wojny światowej.

       O godzinie 9.00 na terenie zarośniętej nekropolii pojawiła się  grupa mieszkańców Dzwonowa, Niedźwiedzin, Sławicy, Skoków i Poznania oraz członków Towarzystwa Miłośników Skoków i Ziemi Skockiej. Podczas kilkugodzinnej wytężonej pracy oczyściliśmy z roślinności całą powierzchnię nekropolii, odsłaniając niewidoczne wcześniej groby.

      Mimo pochmurnego nieba i przelotnych opadów, dopisywały humory, była też kawa i słodkości przywiezionym przez uczestników. Po zakończeniu pracy spotkaliśmy się na działce Pani Marii, gdzie przy ognisku pokrzepiliśmy się kiełbaskami i nieco mocniejszymi napojami 😉

Poniżej fotorelacja autorstwa Magdy Felis.

NOWOŚCI Z CMENTARZA DZWONOWSKIEGO

      Kilka dni temu zakończyliśmy badania sondażowe mające na celu odnalezienie reliktów kościoła pw. św. Michała. Jak informują źródła pisane, świątynię wzniesiono z drewna i przynajmniej dwukrotnie ją przebudowywano. Była to niewielka, prosta budowla z wieżyczką na sygnaturkę umieszczoną pośrodku nawy. Wizytacje kościelne przeprowadzane w XVII wieku opisywały zły stan techniczny kościoła, w XVIII wieku był on już zupełnie opustoszały, a pod koniec tego stulecia uległ rozbiórce. Według lokalnego podania, kościół dzwonowski zatonął w wodach pobliskiego jeziora, a czasem słychać wydobywający się z toni dźwięk jego dzwonów. Inny przekaz mówi, że świątynia zapadła się pod ziemię, a przyczyniły się do tego grzechy parafian.

        Niestety, mimo intensywnych prac nie natrafiliśmy na relikty, które  w przekonujący sposób wskazywałyby na lokalizację kościoła. Budowla uległa  całkowitej rozbiórce, a ostatnie ślady po świątyni zatarła erozja wzgórza, oraz orka. Dziś o istnieniu kościółka na wzgórzu świadczy związane z nim cmentarzysko, liczne gwoździe rozsiane na jego powierzchni oraz monety zagubione przez wiernych podczas kolekty.

     Przy okazji poszukiwań reliktów kościoła przebadaliśmy fragment cmentarza przykościelnego. Wydobyliśmy szczątki 80 osób, z jam grobowych zalegających nawet na 4  poziomach. Znaczne zagęszczenie grobów pozwala przypuszczać, że na dzwonowskim wzgórzu, przez 450 lat funkcjonowania cmentarza, pochowano ponad tysiąc osób. Wszystkie ciała składane były, zgodnie z obrządkiem chrześcijańskim, na osi wschód – zachód, z głowami skierowanymi na zachód. Wyjątkiem był grób kilkumiesięcznego dziecka, którego zwłoki ułożono na osi północ-południe. Lokalizacja grobu na skraju cmentarza i odmienny kierunek ułożenia szkieletu mogą sugerować, że dziecko zmarło przed przyjęciem chrztu, a więc nie zostało przyjęte jeszcze do wspólnoty wiernych. Pod nietypowym grobem dziecięcym znajdował się pochówek osoby dorosłej, z kamieniem umieszczonym na na kręgach szyjnych. Zabieg ten miał zapewne na celu zatrzymanie zmarłego w grobie, w obawie przed jego powrotem. Wstępne ustalenia antropologiczne wykazałyna kościach tego osobnika licznych ślady  urazów i zmian chorobowych. Być może, schorzenia odbijały się na jego wyglądzie zewnętrznym, co już pozwalało uznać go za  potencjalnie niebezpiecznego dla żywych. Podczas tegorocznych prac odsłoniliśmy jeszcze jeden nietypowy pochówek z  XVI lub XVII wieku, w drewnianej trumnie wypełnionej… wapnem. Trumna została wykonana niezwykle solidnie, a do jej zbicia użyto ponad 40 gwoździ. Prawdopodobnie w grobie tym złożono ofiarę częstych wówczas chorób zakaźnych, być może dżumy. Niewykluczone jednak, że w grobie pochowano mieszkańca Dzwonowa, który zmarł z dala od domu, a transport jego zwłok wymagał dłuższego czasu.

     Wydobyte szczątki poddawane są wnikliwym analizom antropologicznym, które dostarczą informacji o kondycji zdrowotnej i długości życia dawnych mieszkańców Dzwonowa.

 

O czym mówią kości dawnych mieszkańców Dzwonowa?

        Badania zaginionego miasta Dzwonowo są wyjątkowe pod wieloma względami, a jednym z atutów jest ich interdyscyplinarny charakter.

        W ubiegłorocznych badaniach cmentarza przy nieistniejącym kościele pw. św. Michała uczestniczyły: Beata Drupka i Asia Wysocka – studentki Biologii Człowieka na Uniwersytecie Wrocławskim. Obecność antropologów przy eksploracji cmentarzysk nie jest niestety standardem na polskich wykopaliskach, a dzięki takiej współpracy możliwe jest zebranie w terenie wielu cennych informacji, zazwyczaj pomijanych przez archeologów.

       Analiza szczątków ludzkich wydobytych w 2016 roku wykazała, że w 12 grobach pochowano kobiety, w 2 – mężczyzn, w 5 zaś – dzieci (od 1,5-2 do 12-14 lat). Długość życia. przebadanych dotąd, dorosłych mieszkańców Dzwonowa nie była zbyt imponująca. Najczęściej umierali oni w wieku 25-35 lat, sporadycznie przekraczając 40. rok życia.

       Podczas badań antropologicznych zwrócono również uwagę na stan uzębienia, zmiany wskazujące na problemy z niedożywieniem, zwyrodnieniami, urazami, czy patologiami rozwojowymi. Wśród przebadanych szczątków udało się zaobserwować m.in. zaawansowane zwyrodnienia stawu kolanowego i zapalenie kości- osteomyelietis, ankyloze (zrost w stawie) paliczków stopy. W dwóch przypadkach odnotowano zmiany kostne charakterystyczne dla osób cierpiących na podagrę (dnę moczanową), zwaną niekiedy „chorobą królów”. Słaba higiena jamy ustnej często powodowała daleko posunięte zmiany paradontyczne, próchnicę, powstawanie ropni i osadzanie się kamienia nazębnego. Na zębach kilku osobników widoczne były ślady wskazujące na niedożywienie w dzieciństwie (hipoplazja szkliwa).

       Już niedługo badaniom parazytologicznym zostaną poddane próbki glebowe pobrane z jam grobowych. Ich celem będzie określenie jakie rodzaje pasożytów trapiły dzwonowian w późnym średniowieczu i w czasach nowożytnych.

 

Badania wykopaliskowe na terenie cmentarza dzwonowskiego (sezon 2016).

kamień, ropnie

Ropnie i kamień nazębny

hipo

Hipoplazja szkliwa powstała na skutek niedożywienia w dzieciństwie

 

kolano

Zwyrodnienie stawu kolanowego

Lipcowe wykopaliska

     Trzeciego lipca rozpoczęliśmy kolejny sezon badań w Dzwonowie. Aktualnie prowadzimy badania ratownicze w obrębie dworu Rogalińskich herbu Łodzia. Choć prace trwają zaledwie 10 dni, a pogoda nie rozpieszcza, możemy się pochwalić pewnymi sukcesami 🙂 Jak widać na załączonej fotografii, na brak obiektów nie powinniśmy narzekać.

    Wśród najciekawszych zabytków wydzielonych wymienić wypada kafle piecowe         (z herbem Łodzia i z przedstawieniem nieokreślonego zwierzęcia w koronie) i  posrebrzaną igłę. Strach pomyśleć co będzie dalej…

 

DSC06588

Wykop pod projektowany budynek mieszkalny

 

Wybór zabytków wydzielonych