Dzieje Dzwonowa

W szesnastowiecznym zapisie dotyczącym uposażenia kościoła w Dzwonowie wspominano, że wieś ta „jak powiadają, była niegdyś miastem”. Czytelne w tych słowach powątpiewanie wynikało zapewne z tego, iż na miejscu doliczono się zalewie sześciu domostw. Wszystko wskazuje, że na początku XVI w. Dzwonowo lata prosperity miało już za sobą. Nawet pamięć o dawnej miejskości tego ośrodka była już tylko mglistą tradycją.

Pieczęć Dobrogosta z Dzwonowa z 1310 r. [za: Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski].

Pieczęć Dobrogosta z Dzwonowa z 1310 r. [za: Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski].

DOBROGOST Z DZWONOWA

Najwcześniejsze wzmianki o Dzwonowie związane są z osobą Dobrogosta z rodu Nałęczów. Na arenę działań politycznych Dobrogost wkroczył wkrótce po upadku w Wielkopolsce władzy czeskich Wacławów. Możny ten pojawił się w 1307 r. u boku księcia głogowskiego Henryka, który zgłosił roszczenia do panowania nad Wielkopolską. Wkrótce dziedzic Dzwonowa został wyniesiony do godności wojewody poznańskiego.
Po śmierci Henryka Głogowskiego (9 XII 1309 r.) pozostawione dziedzictwo objęli jego synowie. Przyjęte metody sprawowania władzy i niezręczne decyzje polityczne nie przysporzyły im popularności wśród wielkopolskiego rycerstwa. W starciu zbrojnym, do którego doszło w okolicach Kłecka, wojska dowodzone przez Janusza Bibersteina uległy przewadze stronników Władysława Łokietka. W okresie poprzedzającym bitwę na stronę Łokietka przeszli niektórzy dotychczasowi adherenci książąt głogowskich. Jednym z nich był Dobrogost z Dzwonowa. Przejście do obozu politycznego Władysława Łokietka ułatwiał fakt, iż do stronników „małego księcia” należeli krewni właściciela Dzwonowa. Momentem sprzyjającym podjęciu rozmów na temat wolty Dobrogosta był zjazd „rodzinny”, do którego doszło w Dzwonowie w sierpniu 1310 r. W tym czasie wystawiono w tej miejscowości (in Swano) dokument dotyczący sprzedaży przez Wincentego z Słupowa wsi cystersom z klasztoru w Byszewie.
Ostatecznie Władysław Łokietek, zgodnie z wolą rycerstwa, zajął Wielkopolskę w 1314 r. Dobrogost z Dzwonowa po raz ostatni był wzmiankowany jako żyjący 19 XI 1319 r. Zmarł przed 16 IV 1321 r., gdyż pod tą datą zatwierdzono przekazanie biskupstwu poznańskiemu wsi Górka przez wdowę po Dobrogoście oraz jego syna Dzierżykraja zw. Świdwą. Dokument przynosi dodatkowe informacje o dziedzicu Dzwonowa. Z jego treści wynika, że w chwili śmierci Dobrogost i jego syn Abraham byli obłożeni ekskomuniką za nieprawości wyrządzone biskupstwu poznańskiemu. Wdowa po Dobrogoście, darowując biskupstwu wspomnianą wieś, składała prośbę o zdjęcie klątwy ze zmarłych i rekoncyliację miejsca, w którym zostali pochowani. Niestety, miejsce pochówku nie zostało bliżej określone. Jedynie domyślnie można w tym przypadku wskazać na kościół w Dzwonowie.

MIASTO I KOŚCIÓŁ

Świątynia w Dzwonowie podlegała filialnie parafii w Dąbrówce Kościelnej i po raz pierwszy wspomniano o niej pod datą 25 V 1348 r. w dokumencie wystawionym przy okazji rozstrzygnięcia sporu o podział dochodów przysługujących wymienionym kościołom. Ten sam dokument określa terminus ante quem przeprowadzenia lokacji miejskiej w Dzwonowie, gdyż wówczas po raz pierwszy miejscowość określona została jako miasto. Ośrodek miejski niewątpliwie istniał już we wcześniejszym okresie, jednak nie sposób jest bardziej precyzyjnie wskazać jego chronologię. Obecnie skazani jesteśmy w tym względzie jedynie na domysły. Najbardziej prawdopodobnym inicjatorem lokacji miejskiej wydaje się być Dobrogost wojewoda poznański, który jako pierwszy wystąpił w źródłach pisanych z przydawką posesjonatywną odwołującą się do nazwy tej miejscowości. Zajmowany wysoki urząd i wpływy w elitach władzy wskazują na dobrą kondycję finansową dziedzica Dzwonowa. Środki materialne, którymi dysponował oraz sprzyjające okoliczności polityczne dawały możliwość inwestycji we własny majątek, natomiast eksponowana pozycja w środowisku wielkopolskiego rycerstwa obligowała do podejmowania działań skierowanych ku manifestacji osobistego prestiżu i potwierdzeniu statusu społecznego. Jednym z takich działań mogła być lokacja prywatnego miasta.
Na obecnym etapie badań nie sposób jest określić chronologię utraty przez Dzwonowo statusu miasta. Prawdopodobnie nastąpiło to na przestrzeni XV w., a jedną z przyczyn mogło być nadmierne nasycenie tej okolicy prywatnymi ośrodkami miejskimi. Jak przypuszczamy, upadek znaczenia Dzwonowa został wywołany przede wszystkim zmianami w przebiegu głównych szlaków komunikacyjnych. Powstające w tym rejonie w ostatniej ćwierci XIV w. ośrodki miejskie zlokalizowane były na południkowej linii komunikacyjnej wiodącej z Poznania w kierunku Pomorza, a omijającej Dzwonowo. Przebieg tego hipotetycznego „nowego szlaku” wyznaczają ośrodki rozwijające się dynamicznie w kolejnym okresie – Goślina Kościelna (tj. Murowana Goślina, w odległości ok. 8 km w linii prostej od Dzwonowa), Skoki (9 km) i położony dalej na południe Wągrowiec. W pobliżu funkcjonowały też inne miasta, z którymi Dzwonowo nie wytrzymało konkurencji – Kiszkowo (8 km) i posiadający wspólną z Dzwonowem granicę Głęboczek.

KOLEJNI WŁAŚCICIELE

Po śmierci Dobrogosta majątek dzwonowski przejął jego syn Dzierżykraj Świdwa, a następnie jego descendenci. Wśród czternastowiecznych właścicieli tej miejscowości, prócz Dobrogosta i Dzierżykraja, wymieńmy ich spadkobiercę, Marcina miecznika kaliskiego i poznańskiego. W pierwszej ćwierci XV w. dziedzicami w Dzwonowie byli Mikołaj, a następnie Wincenty nazywani de Swanowo lub zamiennie Swanowski/Zwonowski. W kwestii późniejszych właścicieli Dzwonowa niezbędne będzie przeprowadzenie pogłębionych studiów. W każdym razie już w XV w. własność w Dzwonowie była podzielona i dziedziczyli tutaj m.in. przedstawiciele Skockich herbu Nowina. W XVI-XVIII w. miejscowość należała do Rogalińskich herbu Łodzia, piszących się „z Dzwonowa”. Zastosowana przez Rogalińskich przydawka wskazuje, że uznawali oni Dzwonowo za swoją główną, rodzinną posiadłość. Znaczenie i prestiż Rogalińskich znajdował zapewnie odzwierciedlenie w wystawionym tutaj dworze.
W ostatnich dekadach XVIII w. Dzwonowo należało do Antoniego Michała Prusimskiego, starosty nieszczewskiego, który utracił posiadłość w wyniku konfiskaty za udział w powstaniu 1794 r. Dzwonowo zwrócono dopiero jego córce Michalinie w 1810 r. Jej mężem był Stanisław Miączyński, pułkownik wojsk Księstwa Warszawskiego, adiutant księcia Józefa Poniatowskiego, który sprzedał te dobra w 1842 r. swoim synom za 80 tys. talarów. W okresie międzywojennym folwarczna część majątku dzwonowskiego przeszła na własność Nadleśnictwa Łopuchówko.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s